logo

هنر معنوی هنر اســلامی

هنرمعنوی هنر اســلامی از آنجایی که هنر توحیدی اســت و در آن به ســتایش پروردگارعالم پرداخته می شــود، لذا امری روحانی و معنوی است و به همین دلیل هنر اسلامی درزمره هنرهای معنوی قرار می گیرد. ُ « هنر اسلامی نردبانی است برای سفر نفس از عرصه جهان دیدنی و شــنیدنی به عالم غیب و سکوت، که در آن سکوت ورای تمام اصوات است.اگر هنر اسلامی به خلوت درونی سنت اسلامی راه می برد از آن رو است که این هنر پیامی است از همان خلوت درونی برای آنان که می توانند پیام رهایی بخش آن را بشنوند، و نیز برای آن که فضایی آرام و متعادل، همساز با سرشت اسلام، برای جامعه در کلیت آن فراهم شود. فضایی که در آن انســان به هر سو روی آورد، یاد خداوند در ضمیر او  ، بیدار شود» هنر و به ویژه هنر اســلامی، درعالم خیال پا به عرصه وجود می گذارد و این همان عالمی اســت که نه در عالم جســمانی است و نه در عالم روحانی، بلکه توسط نفس و در عالم نفسانی یعنی دنیایی مابین دوعالم فوق خلق می شــود.  مراد از هنر معنوی آن هنری اســت کــه به مراتب روح و عالم بالا نزدیک تر  اســت و یا به عبارت دیگر آن هنری که در راســتا و سوی در درجات و مراتب ًعالم روحانی قرار دارد، هنری معنوی است(که طبعا گوناگونی قابل شناسایی است). لذا معنای هنر نیز در درجات معنوی آن قابل درک اســت و هرچه معنویت هنر بیشتر باشد، معنای آن عمیق تر و باطنی تر و به حقیقت نزدیک تر اســت.در ادامــه، به یافته هایی که با مطالعــه و تحقیق در باب مباحث هنر معنوی و اســلامی حاصل آمده است، اشاره می شود؛ - براســاس دیدگاه صاحبان نظر، ما بین هنر معنوی، هنر قدسی، هنر اســلامی و هنر دینی تفاوت های ظریفی وجود دارد که در اســاس به یک مرکز اشاره دارند ولیکن در نحوه برداشت و تفسیر هر صاحب نظر، تعاریف اختصاصی برای هر واژه پیشــنهاد شده است. در اینجا و در این مقاله ما بــرای گذر از این موضوع، هنر معنوی و هنر اســلامی را در امتداد یکدیگر و دارای یک مفهوم دانســته و از هر یک، برداشتی واحد وجود دارد.

- هنر اســلامی به شــیوه ای بی واســطه ازمعنویت اسلام سرچشمه می گیرد  و به همین دلیل، هنر طریقت است تا هنر شریعت ویعنی درک  استنباط هنر اسلامی بیشتر جنبه ای درونی و باطنی دارد و در نهایت این هنر تلاش می کند تا آنکه پیوند نفس را با عالم روح میسر سازد که این همان تقرب الهی است. - مضمون و محتوای هنر اســلامی در کلیه انواع آن واحد است و آن ذکرالله است و شهادت به وجود و حضور الله در همه جا. البته این امر در انواع هنرها دارای مراتب متفاوتی اســت. به طور مثال در اولین مراتب؛هنر تلاوت قرآن وســپس خوش نویسی و سپس معماری مسجد مطرح می باشد. - هنر اســلامیبر معرفتی مبتنی است که خود سرشت معنوی دارد و بــه عنوان ظرف، مضامین و محتوای معنوی مظروف خود را به نمایش می گذارد و هنر معنوی در واقع همان حکمت (معرفتی که استادان هنر اسلامی دارند) و یا فلسفه الهی است با ابزار بیانی خاص خود. - به لحاظ سیالیت و آزادی مضامین هنری، در طول تاریخ زمینه های فکری و فلســفی امور معنوی قبل از تدویــن و تثبیت در قالب ادبیات نوشتاری و چارچوب های قاعده مند، در قالب آثار هنری ظهور یافته اند و در واقع ما بین آثار هنری با آثار مکتوب فلسفی تقدم و تأخر زمانی وجود دارد. به طور مثال نخســتین فیلسوفان اسلامی نظیر ابو یعقوب الکندی  ه.ق)، بعد از بنای اولین مساجد 260 ه.ق) وابوالحســن اشعری (185( که ماهیت اسلامی مشخصی داشتند،  ه.ق) 45(مسجد فهرج، سال اسلامی )ظاهر شدند.

-به علت جذابیت های شــکلی آثار هنــری و هم چنین فراگیری آن، همواره آثار هنری دربخــش عمومی جامعه و در نزد آحاد مردم و آثار مکتوب فلسفی در بخش خواص جامعه، امر معنوی را منتشر ساخته اند.  در بخش عمومی جامعه آثار هنر معماری نظیر  و در زمینه خواص، مســجد امام اصفهان مکتب اصفهان توســط میرداماد و شــاگردان او (مهم ترین ایشان ملا صدرا )، به نشر امر معنوی   پرداخته اند.  - می توان گفت هنر اســلامی، شاخص جریان معنوی جامعه اسلامی اســت و با تنزل باورها و عقاید معنوی، هنر نیز از سرزندگی و حضور،برخوردار نخواهد بود. - در بیان رابطه مابین معنا و صورت، امر وحدت ســیرت و صورت و یا پیوســتگی درون و برون، از جمله اصلی ترین وجوه امر معنوی است. این همانندی ویک شکلی فرم و محتوا در فضایی حاصل می گردد که پرده و حجابی در میان نباشد.ً سرشار از معنویت و وحدت باشیم و اساسا - رمز و راز خصوصیت اصلی هنر قدسی(معنوی) است. این رمز و راز  دل، ِ پرده ای است در پیش چشم مخاطب تا در صورت دارا بودن چشم پرده از رخ یار برداشته و از اثر هنری به کشف حقیقت نائل آید. - هنراســلامی به ســکوت محــض اشــاره دارد. (عالم ســکوت ، که می توان محض(هاهوت)مرتبه پنجم از حضرات خمســه اســت انطباق آن را با غایت هنر اســلامی به عنوان یــک تحقیق مجزا، در نظر گرفت.)


ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *